Informujemy, że w dniach 2,3 października 2010 roku w Kapsztadzie planujemy zorganizowanie uroczystego Półmetku (wystawa, prezentacje multimedialne, symboliczne przejęcie pałeczki przez lidera 11 etapu Sztafety RPA II ” Tam gdzie spienione fale oceanu, biją wściekle o brzeg i wyznaczają nowy początek” ). Trasa naszej wyprawy wpisuje się w
realizowany w Gimnazjum nr 5 projekt edukacyjny zatytułowany “Podróżnik, sportowiec, humanista, dziennikarz-fotoreporter   nasz patron Kazimierz Nowak wzorem dla współczesnej młodzieży”. Wraz z ekipa Rpa 2 po Afryce “podróżować ” będzie młodzież zaangażowana w różne zadania projektowe na terenie Poznania i Wielkopolski. Wysiłek i wartość edukacyjną doceniła Minister Edukacji Narodowej Katarzyna Hall, obejmując patronat honorowy nad tym przedsięwzięciem.

Istnieje możliwość dołączenia do ekipy rowerowej jak i uczestnictwa w zorganizowanym happeningu. Osoby chętne do wzięcia udziału w tym niezwykłym przedsięwzięciu prosimy o kontakt z liderem etapu RPA II Dagmarą Ciarką (501623113).
dagmaraciarka@wp.pl

Wspomnienie kulinarne Zimbabwe

Zimbabwe – kraj, w którym niemal wszystko inne jest niż w Polsce. Kraj, w którym słońce świeci na północy i gdzie ani Gwiazdy Północnej, ni Wielkiego Wozu w nocy się nie ujrzy, lecz Syriusza, bądź też Krzyż Południa. Kraj, gdzie ludzie czarny maja kolor skóry, gdzie samochód lewą jedzie stroną jezdni i gdzie czerwiec zimę rozpoczyna. W kraju tymże – oczywistość – kuchnia jest zupełnie inna niż nam w Polsce znana. Jakże więc, przedstawiając ów zakątek globu, nie uwzględnić kwestii podstawowej tak jak jadło, które przyszło nam tu zakosztować. Pomnę więc te najważniejsze, pomijając zaś pomniejsze:

Sadza – absolutna podstawa wyżywienia miejscowej ludności. Jest to papka, przypominająca trochę kaszę mannę, ktorą otrzymuje sie z kukurydzy… pastewnej. Zwykle jadana na obiad/kolacje (miejscowi często spożywają jeden, maksymalnie dwa posiłki dziennie), podawana z niwielkim ochłapem mięsa i łyżką zielonki. Przed podaniem sadzy następuje zawsze ceremonia obmycia rąk, gdyż papkę je się bez użycia sztućców, formując palcami kulki i wkładając je do ust.

Chomolia (afrykańska kapusta, choć osobiście rzekłbym raczej szpinak) – uprawiana w każdej wsi, sprzedawana na każdym targu, podawana jako dodatek do sadzy.  Specyficzna w smaku, ni to szpinak, ni kapusta, a do tego nutka czegoś jeszcze, czegoś nie do zrozumienia bez posmakowania.

Peanut Butter (masło orzechowe) – tego w sklepach nie brakuje, a i rodzajów jest dość sporo. Przysmak miejscowy, a właściwie „zapychacz” do smarowania na chleb. Popularne gdyż pożywne, a i cena przystępna, walory smakowe chyba niewiele do tej kwestii wnoszą. Warto spożywać je z dodatkiem słodkich bananów, robi wówczas się ciekawiej na podniebieniu.

Owoce cytrusowe – co tu dużo pisać, zarówno smakiem jak i wyglądem/gabarytami biją to co w Polskich sklepach zdobi półki. Cytryny średnio są dwu- a nawet trzykrotnie większe, można jeść je prosto z drzewa, gdyż są słodkie, bardzo soczyste z lekkim orzeźwiającym kwaskawym posmakiem, coś jak lemoniada z miąższem w skórce. Poza nazwą i kształtem niewiele mają wspólnego z tymi odurzająco kwaśnymi, oferowanymi w Polsce. Soczyste mandarynki mają tu wielkość pomarańczy, a zadziwiająco słodkie grejpfruty są wielkości melonów. Popularne są również dostępne wszędzie za grosze banany, papaje i gujawy.

Marula – owoce, będące ulubionym przysmakiem słoni, ze względu na naturalną fermentację, która przebiega w ich wnętrzu. Robi się z nich napój o tej samej nazwie (nie mylić z likierem Amarula robionym w RPA), bardzo specyficznym, smacznym, słodkim smaku, wyglądem przypominający białe (żółte) wino. Napój z maruli zawiera około 16% alkoholu, który jest właściwie niewyczuwalny, skąd łatwo wypić ździebko za dużo.

Czibuku – afrykańskie piwo powstałe z niedokończonej fermentacji sorgo. Gęste o silnym drożdżowym smaku i zapachu uchodzi za miejscowy przysmak i jest traktowane bardziej jako samodzielny posiłek niż napój. Sprzedawane w plastikowych baniakach za jakieś psie pieniądze. To dzięki niemu afrykańskie wsie pełne są szczęśliwych ludzi. Europejczykom już kilka łyków tego specyfiku wywraca żołądek i wykręca jelita. Zaleca się nie próbować tego napoju.

Piwa butelkowane – w Zimbabwe królują piwa z państw ościennych, głównie z RPA. Do najpopularniejszych zalicza się Castle, Black Label, Amstel z Południowej Afryki i bardzo smaczne Windhoek z Namibii. Poza tym jest też kilka rodzimych produkcji, z których warto wyróżnić Eagle’a, który jest robiony z sorgo i charakteryzuje się specyficznym posmakiem.

Coca Cola – dostępna w prawie każdym sklepiku, nawet na najgłębszej prowincji. Sprzedawana w szklanych oldschool’owych butelkach 330 ml lub 1.25 l, często bez etykietek. Butelki zwykle są zaś odrapane i poobijane, co świadczy o ich wysoce wręcz wielorazowym wykorzystywaniu. Smak Coli, jak to smak Coli – ogólnie znany. Ze względu na jej właściwości warto pijać ją do posiłków w miejscach o niepewnych warunkach sanitarnych, czyli właściwie wszędzie.

Mięso – w gruncie rzeczy to jada się tu tylko drób i wołowinę. W związku z tym, że bydło jest wypasane na ogromnych, niczym niezanieczyszczonych terenach buszu i nie jest dokarmiane żadnymi paszami, wołowina z tych stron należy do najlepszych na świecie. Przyrządzana na braai’u (ogrodowy ruszt) smakuje wyśmienicie i wprost rozpływa się w ustach. Popularne są płaty ususzonego na wiór, mocno doprawionego mięsa zwane Biltong’iem. W związku z tym, że są bardzo pożywne i pozbawione wody, wyśmienicie nadają się jako prowiant na drogę.

Orzeszki ziemne – multum odmian i multum sposobów przygotowania. Zwykle się je jednak rozgotowuje, przez co konsystencją i smakiem przypominają fasolę bądź bób. Czasem gotuje się je w łupinkach, czasem praży na patelni i podaje jako zagryzkę do piwa.

Oprócz wyszczególnionych warto napomknąć o rzodkwi wielkości kalarepy, szczypiorku o przedziwnym posmaku, czy słodyczy afrykańskich miodów i konfitur. A wszystko to, cośmy tu jedli i pili, tośmy w pamięci swej pozostawili, cząstką zaś tego z czytelnikami się podzielili. Nie smakami, nie potrawami acz tylko opisami było nam dzielić się dane. Może to dobre, może i mobilizujące, bardziej ciekawością trącające? Może wręcz do wyjazdu w te strony dodatkowo pchające? My już pijemy za powroty. Do zobaczenia w Zimbabwe!

[Jakub Łabędzki]

[fot. Piotr Strzeżysz]

O zapomnianym przez dziesiątki lat wielkim podróżniku wreszcie uczy się w szkołach. O to chodzi!

“Nowakowe” strony podręcznika prezentujemy dzięki życzliwości wydawnictwa MAC Edukacja:

Pożegnawszy siostry ze szkoły SILOE, późnym popołudniem ruszyliśmy w stronę Mokopane. Droga biegła po pagórkowatym terenie i strome podjazdy dały nam trochę w kość. Do samego miasta nie udało się nam dojechać, nocowaliśmy w bardzo komfortowych warunkach w przydrożnym zajeździe za równowartość około 10 złotych za osobę. Prosiliśmy o możliwość rozbicia namiotu, aby wyszło taniej, ale właścicielka zaproponowała tak niską cenę za drewniany domek i wygodne łóżka, że zgodziliśmy się na jej propozycję bez wahania. Dwaj ochotnicy skoczyli jeszcze do miasta po browar, a ja z Ewą przygotowaliśmy w tym czasie kolację – makaron z sosem, a właściwie sos z makaronem.

Pomimo krótkiego snu wstaliśmy bardzo wcześnie i rankiem sprawnie dojechaliśmy do Mokopane. Dalsza droga za miastem była wyjątkowo przyjemna. Warunki do jazdy rowerem były wręcz wymarzone – płaski teren, bardzo dobra nawierzchnia i mocny wiatr w plecy sprawiły, że właściwie bez wysiłku przejechaliśmy ponad sto kilometrów.  Wieczorem dojechaliśmy do Nylstrom z zamiarem zanocowania gdzieś na obrzeżach miasta. Na ostatnim robocie (tak tutaj mówi się na sygnalizację świetlną) skręciliśmy z prawo w stronę zachęcająco wyglądającego osiedla jednorodzinnych domków. Na pewno znajdziemy tu jakiś przyjemny rów do spania, a kto wie, może nawet skoszoną trawę – pomyślałem. Kiedy w zapadającym zmroku przemykaliśmy między otoczonymi murami i kolczastymi drutami rezydencjami, zatrzymał się obok nas szary mercedes, z którego okna wychyliła się starsza kobieta.

– Zgubiliście się? Kogo szukacie? – zapytała.

Wytłumaczyłem skąd jesteśmy i co robimy i że szukamy bezpiecznego miejsca na dziki camping.

- Chcecie spać na ulicy? – wyraźnie mój przekaz nie pasował do naszego ogólnego image – wypasione rowery, kolorowe koszulki, no ale przede wszystkim, to, co powiedziałem, zupełnie nie przystawało do naszego koloru skóry. Biały ma nocować w rowie?? Eee, przepraszam, chyba zaszła tu jakaś pomyłka.

- To jakiego adresu szukacie? – kobieta dalej swoje. Po kolejnych tłumaczeniach wreszcie do niej dotarło, że choć nie przypominamy Marsjan, to jednak jesteśmy z innej planety i w wozach, które ciągniemy, mamy cały dobytek, no i chcielibyśmy gdzieś się z naszym taborem przenocować.

- Nie, nie możecie tutaj nocować, okolica jest niebezpieczna, pojedziecie ze mną. Jeśli się nie boicie i mi ufacie, możecie przenocować u mnie ­– odwracam się do reszty, ale miny ich mówią same za siebie. Jedziemy do Burów. Dom, a raczej rezydencja, do jakiej dojechaliśmy w ciemnościach, okazał się ogromną posiadłością z pięcioma sypialniami, basenem, wielkim ogrodem z wysokimi na kilkanaście metrów palmami i pokojami przestronnymi jak sale w Zamku Królewskim. Naprawdę można się w nim było zgubić.  Gospodyni, Charlie, zaproponowała, że zamówi nam pizzę, ale uparliśmy się, że odgrzejemy sobie makaron i fasolę. Kobietę bardzo zainteresowała historia Nowaka i obiecała, że załatwi nam rankiem kogoś z prasy. Kończyliśmy wciągać posiłek, kiedy do domu wrócił mąż. Postawny mężczyzna, Johann, wyglądał jakby zobaczył duchy. I rzeczywiście, kiedy żona tłumaczyła mu przez telefon, że z ulicy zabrała do domu czworo Polaków na rowerach, którzy przyjechali z Zimbabwe i chcieli spać w jakimś rowie, to wziął to za dobry dowcip. Po powrocie do domu zastał jednak cztery prawdziwe postacie. Wszedł do kuchni, spojrzał na nasze niedokończone porcje z fasolą i pokazując na talerze, zjeb…ł głośno żonę, że nie dała nam „normalnego” posiłku.

- Ale oni nic nie chcieli! Proponowałam pizzę! Chcieli swój makaron i fasolę! – próbowała się bronić Charlie.

– Jaką pizzę! O kur…a! Mięsa im trzeba było dać, cała lodówka i spiżarnia pełna! – zagotował się ze złości wąsaty Bur. – I do picia nic nie dostali! Co oni piją? Czekoladę??!  Ja pierd…lę! Kobieto! Co oni sobie o nas pomyślą?! Chcecie piwo, wino czy coś innego? – tym ostatnim zdaniem zwrócił się już do nas.

Swój człowiek, pomyślałem. Za moment stół zapełnił się najprzeróżniejszymi trunkami i masą różnych dodatków. Johann, gospodarz, okazał się być dentystą i zapalonym myśliwym. Uparł się, że musimy pojechać razem z nim do jego gabinetu, aby obejrzeć gromadzone przez dziesięciolecia trofea.

- W domu ich nie trzymam, żona mnie nie rozumie – dodał, na co skwapliwie pokiwaliśmy głowami.– Wiadomo, kobieta! – dorzucił z westchnieniem. – Ale ta wasza to ma jaja, żeby tak z wami jeździć. Trzeba mieć jaja, nie?! – rzucił w stronę Ewy – Oj, lubię takie kobiety… – Johann rozmarzył się na chwilę. – Ale co tam, nie ma co gadać, wypijemy i jedziemy.

Kolekcja wypchanych głów, skór i innych zwierzęcych części rzeczywiście była imponująca. A to wszystko w fantastycznym, ze smakiem urządzonym gabinecie. Bardzo przytulnym, z ogromną ilością najprzeróżniejszych durnostojek i przydasi, począwszy od zabytkowego fotela, poprzez rachityczne narzędzia, zdjęcia, ryciny i postacie, a skończywszy na gramofonie, pamiętającym jeszcze czasy wędrówki Burów.

Po powrocie do domu zaczęła się posiadówka w pokoju tak wielkim, że biło echo. Skosztowaliśmy przeróżnych afrykańskich trunków, aż w końcu przestaliśmy odróżniać smaki. Po wschodzie słońca, trochę zmęczeni, powitaliśmy nowy dzień.

Rankiem rzeczywiście przyszła dziennikarka, udzieliliśmy wywiadu i opowiedzieliśmy o Nowaku i projekcie. Materiał będzie opublikowany w następny piątek, czyli będzie to już trzeci artykuł w przeciągu ostatnich trzech tygodni. Z pełnymi brzuchami, pełni wdzięczności dla gościnnych Burów ruszyliśmy na południe.

Dzień 295-298, 25-28 sierpnia 2010

Wyjeżdżając rankiem z Nylstrom nie wiedzieliśmy jeszcze, że podobny wieczór czeka nas kolejnego dnia. Od Pretorii dzieliło nas około 140 km, ale w ambasadzie RP mieliśmy być dopiero w piątek, tak więc postanowiliśmy nie dojeżdżać do miasta we czwartek, tylko zanocować gdzieś na jego obrzeżach. Około trzydzieści kilometrów na północ od Pretorii skręciliśmy w boczną szutrową drogę, przejechaliśmy tory kolejowe i za moment dojechaliśmy do barykady, czyli podłączonego do prądu płotu z kolczastego drutu, ogradzającego farmę Burów. Wybrałem się na ochotnika przez bramę, aby załatwić nocleg. Najpierw dopadły mnie dwa psy, ale wyglądały na mocno zdziwione i po dwóch głośnych szczekach i trzech prychnięciach zaczęły mnie ostrożnie obwąchiwać. Z pobliskiego domu podeszła pani Burowa, trochę tłumaczenia i za moment wszyscy raźnie zmierzaliśmy w stronę małego domku, który jakby był już przygotowany na nasz przyjazd. Po raz kolejny zostaliśmy niezmiernie szczodrze obdarzeni wszelkimi wygodami, o jakich podróżujący bez większej gotówki mogą sobie tylko pomarzyć. W swojej gościnności Burowie są wprost wylewni.

Wieczorem dojechał jeszcze syn gospodarzy, Peter, ogromnej postury mężczyzna, były gracz w rugby  i zagorzały farmer. Spędziliśmy razem bardzo miły wieczór, a wszyscy zachowywali się tak, jakbyśmy znali się od lat…

- Nie wyobrażam sobie życia w mieście, udusiłbym się tam, tutaj jest mój dom – mówił, zataczając ręką obszerny łuk. Po raz kolejny spróbowaliśmy lokalnych specjałów burskiej kuchni i po raz kolejny zapewniano nas, że goszczenie rowerzystów z Polski w domu to przywilej dla nich i wielki honor. Trudno powiedzieć, czym zasłużyliśmy sobie na takie przyjęcie, bo znów było ono iście królewskie. Kiedy rankiem żegnaliśmy się z gospodarzami, czuliśmy się prawie jak członkowie rodziny. Szkoda, że nie mogliśmy zostać dłużej. Ale wspomnienia burskiej gościnności zostaną w nas chyba do końca życia.

Po południu, z lekkim opóźnieniem, dotarliśmy do ambasady polskiej w Pretorii. Spotkanie w polskiej placówce pomógł nam zorganizować Andrzej Morstin, drugi sekretarz do spraw politycznych, którego spotkaliśmy w Polokwane na meczu RPA-Polska. Na terenie ambasady zostaliśmy bardzo serdecznie powitani przez kierownika wydziału konsularnego, pana Marka Kolańskiego, jak również przez kilkuosobową grupę pracowników niższego szczebla. Przy poczęstunku i kawie przybliżyliśmy postać Kazimierza Nowaka, opowiedzieliśmy o jego podróży przez Afrykę, jak również o projekcie Afryka Nowaka i o naszym w nim udziale. Było to bardzo miłe i wzruszające spotkanie, za które raz jeszcze poprzez internetowe medium chcielibyśmy podziękować.

Po spotkaniu w ambasadzie Andrzej pojechał z nami na rowerze do polskiej parafii przy Kościele Niepokalanego Poczęcia, gdzie z pomocą księdza Bogdana Wilkańca znaleźliśmy miejsce na kolejną tabliczkę, upamiętniającą podróż polskiego podróżnika. Ceglana ściana przy wejściu do kościoła wydała nam się najodpowiedniejszym miejscem, bardzo dobrze widocznym i rzucającym się w oczy.

Wieczór tego obfitującego w wydarzenia dnia spędziliśmy w domu Andrzeja, razem z jego żoną Zosią i trójką dzieci. W naprawdę wspaniałej, sympatycznej, dosłownie domowej atmosferze zjedliśmy razem kolację, przy której wymienialiśmy się afrykańskimi doświadczeniami. Jakże mizernymi z naszej strony, bo raptem kilkutygodniowymi, w porównaniu z czteroletnim pobytem Andrzeja i jego rodziny w RPA… Chcieliśmy raz jeszcze bardzo im podziękować za gościnność, za wyrozumiałość i pomoc, jaką nam okazali. Andrzeju i Zosiu, dzięki Wam ostatnie dni były dla nas takie, że prawie czuliśmy się, jakbyśmy już byli w domu.

Nasz pobyt w Afryce dobiega końca. Jutro dojeżdżamy do Johannesburga, gdzie czeka już na nas kolejna ekipa. Dziękujemy wszystkim, którzy trzymali za nas kciuki i myśleli o nas podczas tej podróży, za znajomych i przyjaciół, za wszystkich, których znamy i których nie znamy. My też myśleliśmy o Was i choć z żalem opuszczamy Afrykę, to bardzo się cieszymy, że wkrótce się z Wami spotkamy.

A do Afryki jeszcze wrócimy. Nie zjadły nad żadne pluskwy, nie dopadła nas malaria i wszystko wskazuje na to, że raczej nie przywieziemy do Polski żadnego zarazka. Poza tym jednym, który i tak już mamy. Prawdziwa zaraza, choroba nieuleczalna. Uzależnienie od przestrzeni, od poznawania świata, od życia na walizkach, od PODRÓŻY. A więc. Wypijmy za powroty! I do zobaczenia w Polsce!

[Piotr Strzeżysz]

 

[fot. Norbert Skrzyński]

Dziś popołudniu wylecieli do Afryki uczestnicy 10. etapu sztafety śladami Kazimierza Nowaka. Eliza, Ewa, Dominik i Sławek w niedzielę w Johannesburgu przejmą pałeczkę od zbliżającego się już do swojego finiszu, zasłużonego składu etapu 9.

Za nową zmianę zaczynamy trzymać kciuki (za starą ekipę nie przestajemy) i życzymy jej uczestnikom powodzenia w podróży. Tym mocniej, że to właśnie oni będą wieźć sztafetową pałeczkę na półmetek całej wyprawy. A to sprawa niebagatelna.

Tymczasem zaś i przy okazji polecamy artykuł z dzisiejszego “Kuriera Szczecińskiego” – właśnie o tym:

Dzień 291-292, 22-23 sierpnia 2010

Jak już wspomniałem w poprzedniej relacji, dwukrotnie nocowaliśmy na farmie u Burów. I zdecydował o tym zupełny przypadek. Ewa i Kuba nie wykazali się cierpliwością w czasie, gdy my z Norbertem fotografowaliśmy baobaby i pomknęli dalej drogą 521 w stronę Polokwane. Zapadał już zmierzch, kiedy z przeciwnej strony nadjechał samochód, głośno trąbiąc i migając światłami. Za kierownicą siedział wąsaty mężczyzna, wyglądający jak typowy Polak wybierający się na wczasy do Egiptu (sandałów, wysoko zaciągniętych skarpetek, kwiaciastej koszuli a la Cejrowski i krótkich spodenek nie zdążyłem zauważyć) a obok siedział młodszy wąsaty, podobny do Kuby. „Skąd się oni tu wzięli? Do Hurghady w drugą stronę”, pomyślałem. Nie ujechałem może kilometra, kiedy ktoś zaczął trąbić z tyłu. Odwracam się, a tu wychyla się uśmiechnięta twarz Kuby. Okazało się, że razem z Ewą zostali zaproszeni na nocleg przez Burów. Na progu farmy zostaliśmy powitani przez gospodynię gromkim okrzykiem: „Hujemore!”. Oho, nasi tu byli, pomyślałem. Państwo Lemmer okazali się być niebywale gościnni, a gorącym powitaniem nie chcieli nas obrazić, tylko powitać, bo „hujemore” znaczy „jak się masz”. Bardzo zainteresowała ich historia Nowaka. Gospodyni, pani Lara, obejrzawszy wpisy z prowadzonego przez Nowaka dziennika podróży, wynotowała nazwiska i zaczęła dzwonić i sprawdzać, czy jeszcze dałoby się kogoś znaleźć w okolicach Polokwane. Niestety próby odnalezienia kogoś, kto pamiętałby, albo choćby słyszał od rodziców czy dziadków o Nowaku spełzły na niczym, ale Larze udało się załatwić nam kolejny nocleg (na farmie Marlothii) i wizytę z dziennikarką w mieście Polokwane.

Do kolejnego miejsca noclegu mieliśmy 130 km, wstaliśmy więc wcześnie, pożegnaliśmy gorąco państwa Lemmer  i ruszyliśmy na południe. W porównaniu z poprzednim dniem temperatura spadła o kilkanaście stopni, do tego wiał mocny, zimny wiatr, oczywiście prosto w twarz, z małymi przerwami, kiedy wiał z boku. Dopiero nocą zajechaliśmy na miejsce, gdzie zostaliśmy bardzo ciepło przyjęci przez panią Antoinette. Manager farmy, wielki Hans, zawodnik lokalnej drużyny rugby, zaprowadził nas do wielkiego namiotu, gdzie zasłano już dla nas cztery łóżka. Po morderczym dniu spaliśmy jak zabici, nie przeszkadzały nawet chodzące w pobliżu namiotu zwierzęta.

Następnego dnia przekroczyliśmy zwrotnik Koziorożca (co upamiętniliśmy godzinną sesją zdjęciową robiąc wymyki i hopki na słupku) i około południa wjechaliśmy do dużego miasta Polokwane, za czasów Nowaka nazywanego Pietersburgiem. Skierowaliśmy się do Katedry Świętego Serca, pod którą byliśmy umówieni z dziennikarką Nelie Erasmus. Nelly okazała się bardzo zaradną kobietą, która pomogła zorganizować spotkanie z biskupem i ułatwiła dogadanie się z nim w sprawie przybicia tabliczki pamiątkowej na terenie katedry. W tym to bowiem miejscu Kazimierz Nowak złożył wizytę ówczesnemu biskupowi – Belgowi  Nuffelowi – przez którego został bardzo serdecznie przyjęty. 5 lutego 1934 roku nasz podróżnik tak pisał z Pietersburga:

Złożyłem wizytę tutejszemu biskupowi. Podwieczorek, rozmowa, a potem, ponieważ dom księży przebudowują, wynajął mi pokój w hotelu, a zaprosił do stołu swego na trzy dni pobytu, jakie mam w programie, więc dach nad głową i głodu nie będzie!

Podobnie jak Nowakowi, nam również zaoferowano nocleg. Nelie Erasmus zabrała nas na dwa dni do siebie. Dom, leżący na obrzeżach miasta, był na tyle przestronny, że pomieścił jeszcze czworo rowerzystów, razem z ich rowerami i tobołkami. Nelie mieszka sama z mężem, dwoma kotami i trzema psami, jest bardzo pogodną, serdeczną, miłą kobietą i to jej właśnie zawdzięczamy możliwość obejrzenia międzynarodowego meczu Polska-RPA, będącego otwarciem mistrzostw świata w piłce nożnej dla niepełnosprawnych umysłowo, które rozpoczęły się 23 sierpnia i potrwają do 11 września.

Ale po kolei. Pierwsze popołudnie w Polokwane spędziliśmy na meczu rugby. Co prawda tylko w pubie przed telewizorem, ale i tak był to dla nas pierwszy mecz rugby obejrzany od początku do końca. A stawka szła o nie byle co. Drużyna RPA, na którą zwyczajowo mówi się Springboki, grała przeciwko Nowej Zelandii. Nazwa drużyny pochodzi od niewielkiej antylopy, doskonale przystosowanej do życia na suchych, pokrytych spaloną trawą równinach Karru czy Kalahari. Wystarcza im najgorsza pasza i właściwie nie potrzebują pitnej wody, a pomimo tego pozostają szybkie i zwinne.

Niestety, Springboki tym razem nie okazały się wystarczająco sprytne i przegrały, tracąc w ostatnich czterdziestu sekundach kilkanaście punktów. Tego wieczora kraj nie pogrążył się w szaleństwie. Nells doradził, aby tego wieczora nie chodzić już po ulicach z uśmiechem na twarzy, gdyż może to być zinterpretowane zupełnie opacznie.

Następnego dnia, w niedzielę, mieliśmy wczesną pobudkę, bo na ósmą wybieraliśmy się do kościoła. Na śniadanie Nelie podała owoce, płatki kukurydziane, chleb i mieliepap, czyli polentę – papkę z maki kukurydzianej. Bez cukru albo jakiegoś sosu trochę mało smaczna, ale bardzo pożywna. Do tego sok z mango, mleko, miód i sery. Pycha.

Msza w Katedrze Świętego Serca nie była już tak żywiołowa, jak te, które oglądaliśmy w Zimbabwe. Jedyną właściwie różnicą poza polską liturgią było to, że zamiast organów gra się na bębnach, a komunia podawana jest przez księdza nie do ust, a do ręki. Pod koniec mszy wyszedłem na ambonę i przed kilkusetosobową rzeszą wiernych streściłem historię Nowaka i opowiedziałem o naszym projekcie. Wystąpienie zaowocowało tym, że przed katedrą podeszła do nas kobieta i w trakcie rozmowy napomknęła o pobliskiej misji polskich sióstr w szkole dla niewidomych. Nelie obiecała nas tam zabrać po obiedzie.

Po bardzo obfitym grillu (zwanym tutaj braai) i pełnym kociołku mięsno-warzywnego gulaszu ruszyliśmy do szkoły dla niewidomych SILOE w misji Świętego Bernarda, leżącej na obrzeżach Polokwane. Nazwa szkoły pochodzi od źródła, czy też sadzawki, przy której Jezus uleczył niewidomego. Polskie siostry i wolontariusze pracujący na miejscu wykonują tam niesamowitą pracę. Prowadzą szkołę, internat, prowadzą zajęcia pozalekcyjne i zajmują się całą masą innych codziennych rzeczy, związanych z prowadzeniem takiego miejsca. Obejrzawszy główne budynki misji, zostaliśmy zaproszeni na dziedziniec, na którym setka dzieci śpiewała w języku Sepedi piosenki w sposób tak ekspresyjny i żywiołowy, z tak ogromnym ładunkiem pozytywnych uczuć, że całe ciało wyrywało się do tańca. Widać było, że śpiew sprawia im ogromną przyjemność i naprawdę, czuło się tę radość, spontaniczność, chęć życia, wprost szczęście. Niestety, wieczorem dzieci musiały wrócić do swoich pokojów, a my do miasta, ale obiecaliśmy, że wrócimy następnego dnia i razem pojedziemy na mecz piłki nożnej.

Rankiem pożegnaliśmy się z państwem Erasmus, po czym pojechaliśmy przybić tabliczkę na terenie Katedry Świętego Serca. Zrobiliśmy jeszcze zakupy w centrum handlowym i pomknęliśmy do SILOE. Na mecz, który okazał się meczem otwarcia mistrzostw świata w piłce nożnej dla niepełnosprawnych umysłowo, jechaliśmy wynajętym busem, razem z polskimi siostrami i owiniętymi w biało-czerwone flagi czarnoskórymi kibicami. Polska, poza RPA, ma jeszcze w grupie Portugalię i Chiny, a informację tą dostaliśmy od napastnika polskiej reprezentacji, który na pytanie, jak nazywa się trener, odpowiedział: „Miron z Warszawy”. Po bardzo zaciętych dziewięćdziesięciu minutach mecz zakończył się wynikiem 3-2 dla Polski! Wśród masy południowoafrykańskich kibiców stanowiliśmy biało-czerwono kroplę w morzu, ale dawaliśmy z siebie wszystko, aby przekrzyczeć ryczące wuwuzele. W doskonałych humorach wszyscy wracaliśmy do misji – Polacy w milczeniu (zupełnie straciliśmy głos), a reszta, pomimo porażki ich drużyny, śpiewała, tańczyła i skakała po autobusie, jak na prawdziwych kibiców przystało. Ech, żeby w Polsce tak się cieszyli z porażek…. Chyba zostałbym kibicem:).

[Piotr Strzeżysz]

 

[fot. Norbert Skrzyński / Piotr Strzeżysz]

“Jedziemy dziś do polskich franciszkanek pod Polokwane, które prowadzą ośrodek dla niewidomych dzieci – byliśmy tam wczoraj na chwilę , a dziś nocujemy, bo o 16-tej będzie na stadionie w Polokwane mecz Polska-RPA drużyn niepełnosprawnych i jedziemy tam razem!!! Ale o tym pewnie w następnej relacji. Kolejna tabliczka zawieszona, ale to też już w kolejnej relacji . Może jutro lub pojutrze ponownie uda nam się  złapać trochę internetu to znów coś prześlemy. Pozdrówka”.

Dzień 288-291, 18-21 sierpnia 2010

Nowak spędził w Messinie kilka dni. Miał szczęście. Nocował u dobrych ludzi, którzy zaoferowali mu wygodne łóżko, lekarstwa, jedzenie, zapewnili opiekę. Jego stan zdrowia nie pozwalał na dalszą jazdę a z listów wynika, że naprawdę był bardzo chory. 29 stycznia 1934 pisał:

Pomyśl! Żydzi, u których od 25 stycznia jestem, a więc dziś już pięć dni – nie tylko, że się nie krzywią – ale wprost zapraszają abym jeszcze pozostał. Trudno wprost opisać, jak czule obchodzili mię w chorobie – latali do apteki, znosili lekarstwa, dobrzy ludzie! Bóg niech im zdrowiem zapłaci (…) Już naprawdę myślałem, że koniec się zbliża. Okropnie dokuczała gorączka, krzyczałem, jęczałem, to znowu w różnych językach rozmawiałem z ludźmi, których nigdy nie widziałem. Co mi było – ani nie wiem – ogólne omdlenie – ból głowy – dziś wargi całe pokryte wrzodami gorączkowymi, a ciało całe w strzępach, skóra schodzi ze mnie, czego jeszcze nigdy nie przeżyłem w podróży.

My spędziliśmy w Messinie tylko jeden dzień. Ruszyliśmy na zachód, w stronę Polokwane (Pietersburg), przez co dołożyliśmy sobie około 150 km, ale nie chcieliśmy jechać bardzo ruchliwą i niebezpieczną drogą N1. Po około stu kilometrach drogi wśród burskich farm i potężnych baobabów, odbiliśmy na południe. Jeśli nie liczyć pojedynczych, ogromnych powierzchniowo farm mijanych przez nas co kilkadziesiąt kilometrów, jechaliśmy po terenie zupełnie niezamieszkanym. Martwiliśmy się trochę o nocleg, gdyż wzdłuż ulicy w nieskończoność ciągnęły się kolczaste druty ogrodzeń. Kolejny raz jednak uśmiechnęło się do nas szczęście. Zostaliśmy zaproszeni na nocleg przez rodzinę Burów, którzy nie tylko zaoferowali nam miejsce do spania, posiłek, pralkę, prysznic i komputer, ale również załatwili nam kolejne dwa noclegi. Jeden na farmie, drugi u dziennikarki w Polokwane. Ale o perypetiach w mieście, wizycie w katedrze, odwiedzinach polskich sióstr w szkole dla niewidomych i… meczu Polska-RPA, na który się właśnie wybieramy (mamy wielką polską flagę i różową perukę!) napiszemy w następnej relacji.

[Piotr Strzeżysz]

 

[fot. Piotr Strzeżysz / Norbert Skrzyński]

Droga z Bulawayo do granicy z RPA zajęła nam niecałe trzy dni. Dla Kazika znów były to ciężkie chwile, głównie z powodu powracających ataków malarii i trudności ze znalezieniem źródeł wody. 23 stycznia 1934 pisał do żony:

Wczoraj już rano czułem się marnie, a koło południa tak trzęsły się nogi, że ani rusz jechać. Odpocząłem ze dwie godziny, ale gorączka zaczęła przybierać, czułem się jeszcze gorzej, zaś stanąć ani mowy, bo jak stanąć, gdy ani kropli wody w okolicy. Wyschłe koryta rzek, spalone trawy, ani śladu ludzi. Jechałem więc dalej, a gorączka stwarza te fantastyczne widziadła, to widziałem grupy ludzi, to znowu mosty, słyszałem huk wody. Lęk mię ogarniał, bo czułem, że gorączka pali, coraz bardziej, a sił ani troszkę, łudziłem się jednak, że znajdę wodę i to sił dodawało!

Jeśli chodzi o ludzi i osiedla, to rzeczywiście poza miejscowościami Gwanda i West Nicolson po drodze prawie zupełna pustka. Co kilkadziesiąt kilometrów można jednak napotkać pojedyncze zabudowania, w których jest sklep, a tam prawie zawsze mogliśmy zaopatrzyć się jeśli nie w colę, to w fantę albo sprite’a. Kiedy robiliśmy zakupy w jednej z ostatnich wiosek na drodze do granicy, akurat rzucili na ladę świeżutką prasę z miasta. Rzut oka wystarczył, aby na zdjęciu rozpoznać naszą czwórkę pedałującą po jednej z głównych ulic Bulawayo! Kilka dni wcześniej udzieliliśmy wywiadu w „Chronicle of Bulawayo” i już w poniedziałkowym wydaniu opublikowano materiał. Ku zgorszeniu lokalnej gawiedzi wykupiliśmy cały wioskowy nakład, czyli dwanaście egzemplarzy. Po drodze dostaliśmy jeszcze kilka egzemplarzy od kontrolerów ruchu drogowego, którzy zatrzymali nas, aby nam pokazać w gazecie nasze zdjęcie.

Droga nas nie rozpieszczała, przez trzy dni z rzędu wiał silny, zimny wiatr, który nie pozwalał na szybką jazdę nawet na zjazdach. Niemniej jednak udało nam się we wtorek dojechać do Beit Bridge, gdzie bez żadnych problemów przekroczyliśmy granicę. Stempel do paszportu, krótki spacer po moście nad rzeką Limpopo i wjechaliśmy na terytorium Republiki Południowej Afryki. Czysta ulica, podlewany trawnik na poboczu, czyste ubikacje, a w nich sprzątaczki w wyprasowanych fartuchach i wypastowanych butach… Buty. W Zimbabwe oznaka luksusu, bogactwa, prawie dumy. Większość spotkanych ludzi chodziła boso, a jeśli mieli obuwie, to porwane, podziurawione, znoszone, brudne. W dobrych butach nie chodzi się po zakurzonej drodze. Zakłada się je do szkoły, do kościoła, do urzędu, ale z domu wychodzi się boso, a buty wkłada dopiero na progu. Wiele razy mijaliśmy dzieci idące ze szkoły, z których ramion dyndały zawieszone na sznurówkach czyste trzewiki. Tak, zdecydowanie jesteśmy w innym kraju. Niby i lepszym. Jeśli weźmiemy pod uwagę asortyment i różnorodność towarów w sklepach, czyste ulice i białe samochody jako kryteria wartości dobrego życia, to pewnie tak. Ale muszą też istnieć inne, skoro w Zimbabwe widzieliśmy tak wiele zadowolonych z życia ludzi, cieszących się z tego, że są, żyjących chwil. Najbliższe dni pokażą, czy ludzie tutaj rzeczywiście są szczęśliwsi.

Pierwszym miastem, do jakiego dojechaliśmy po przekroczeniu granicy, była Messina. Doskonałej jakości drogą dojechaliśmy tam w okamgnieniu. Jakże inną podróż do Messiny miał Nowak… W liście do żony, datowanym 25 stycznia 1934 roku, pisał:

23 stycznia przed zachodem słońca przekroczyłem most nad rzeką krokodyla (Limpopo) i zaraz na drugim brzegu postanowiłem rozbić namiot, ale już ani sił nie czułem do tej czynności. Leżałem długo, bardzo długo, może do północy, w końcu wziąłem się do namiotu, ale już ani gotować ani nawet ogniska rozniecić sił nie miałem, gorączka silna pozbawiła przytomności, chwilami wprost majaki, byłem gdzieś za światem! Wyły szakale, to hipopotamy ryczały, ale byłem tak chory , że ani odrobinki sił. Wzeszło słońce i zaczęło palić niemożliwie, a dopiero koło południa złożyłem rupiecie, odpoczywając po każdej czynności. Ruszyłe , ale nogi uginały się, w głowie szumiało, krążył świat. Wieczór już był gdy osiągnąłem farmę jakiegoś Bura, odległa od BeitBridge o jakieś 8 km, rekord zaprawdę! Całą dobę nadludzkiego wysiłku aby przebyć 8 km drogi!

Zaraz po przybyciu do miasta próbowaliśmy znaleźć katolicki kościół, w którym liczyliśmy na nocleg. Niestety, zanim udało się dopytać miejscowych i dotrzeć na miejsce, było już ciemno, a po zachodzie słońca biali barykadują się w swoich mini fortecach i o wejściu na teren posesji można tylko pomarzyć. Obeszliśmy teren dookoła, pokrzyczeliśmy trochę spod bramy, ale bez rezultatu. Na szczęście dogadaliśmy się ze stróżami, pilnującymi leżących nieopodal baraków. Początkowo byli bardzo nieufni, dali się jednak przebłagać i pozwolili nam rozbić namioty za jednym z budynków. Warunki spartańskie, ale liczyło się to, że mieliśmy zapewniony bezpieczny nocleg. Obiecaliśmy tylko, że opuścimy teren przed szóstą, przed kolejną zmianą… Dotrzymaliśmy słowa. Wstaliśmy o 5.30 i pojechaliśmy poszukać jakiegoś przyjemnego parku na śniadanie.

[Piotr Strzeżysz]

 

[fot. Piotr Strzeżysz / Norbert Skrzyński]