Witajcie!

Podsyłam relację z fotkami z naszych południowosudańskich obchodów rocznicowych: nowakowych i sztafetowych. Nowakowy szlak w Sudanie Południowym powoli się uzupełnia (choć wciąż nie wiem, dokąd on mógł dotrzeć na wschód od Juba?), wygląda na to, że oprócz kawałka wycieczki pod granicę Abisynii zostało do wyeksplorowania 4 km do granicy z Kongiem (nie puściło nas wojsko do samej granicy) oraz misja w Lul – wciąż niestety bardzo tam niespokojnie.

Dzięki i pozdrawiamy ze stolicy

pjk

Góry Imatong – w chmurach Sudanu Południowego

„…a nie chcąc gnuśnieć w Juba wybrałem się ku granicy
Abisynii na wycieczkę krajoznawczą, która w obie strony wynieść miała jakieś
600 kilometrów”

Co prawda nie wiemy, jak daleko w kierunku granicy dzisiejszej Etiopii dotarł Kazimierz Nowak, z pewnością jednak po drodze zawitał w Góry Imatong. Także i my nie chcemy gnuśnieć w Juba, a tym razem inspiracja do aktywności jest przynajmniej podwójna: 80. rocznica wyruszenia Kazimierza Nowaka na Czarny Ląd oraz 2. rocznica startu sztafety jego śladami. Z tym większym zapałem my, czyli sudańsko-południowosudańsko-ugandyjskie elementy AfrykaNowaka.pl wybieramy się na „wycieczkę krajoznawczą” – naszym celem jest najwyższy szczyt Sudanu Południowego, Mt. Kinyeti vel Kipai.

Ze stolicy wyruszamy samochodem terenowym do Torit. „Droga wiodła przez bezkresną sawannę, przechodzącą miejscami w gęste lasy” pisze Nowak, zachwycając się mnogością dzikiej zwierzyny. Do dziś krajobrazy niewiele się zmieniły, jednak po dużych zwierzętach ani śladu – to smutne realia kraju targanego przez blisko pół wieku wojnami domowymi. Pozostaje cieszyć się rozmaitym ptactwem, małpami, mangustami i wężami… i żywić nadzieję, że większe zwierzęta, tak jak uchodźcy, wrócą kiedyś do Sudanu Południowego. Nowak z pewnością wędrował do Toritu (140 km) wąskimi ścieżkami pośród buszu, dziś jednak trasa ta stanowi wygodną, jak na kraj niemal całkowicie pozbawiony asfaltu, murramową drogę, której przejechanie zajmuje zaledwie około dwóch i pół godziny. Po noclegu w Toricie wyjątkowo sprawnie załatwiamy wszelkie formalności w Ministry of Tourism and Wildlife i ruszamy w góry.

Przez blisko 60 km zagłębiamy się w szeroką dolinę pomiędzy dwoma pasmami górskimi, aż osiągamy wioskę Katire. Stąd rozpoczynamy czterodniowy trekking na najwyższy szczyt Gór Imatong. „Podchodzę wyżej. Gdy osiągam grań zbocza, niczym odrzwia jakiejś rajskiej krainy otwiera się przede mną widok tak niezwykły, że oczom wprost wierzyć nie chcę. Poniżej, na polance przeciętej wyzłoconą wschodem słońca wstęgą rzeki Kinati widzę rozległy po horyzont, przepiękny naturalny ogród zoologiczny. Są dostojne, dumne żyrafy, są potężne słonie, gazele różnych odmian, a u stoku góry ryjami przeorują ziemię potężne czarne guźce o dużych błyszczących kłach. W nurtach rzeki gramoli się potwornie tłuste cielsko hipopotama, a spłoszone pluskiem wody wodne ptactwo obsiada niczym płatki śniegu okoliczne zarośla.” I znowu krajobraz się zgadza, tylko gdzież ten ogród zoologiczny? Świat zwierząt Gór Imatong, poza wojnami domowymi doświadczył także obecności bestialskich rebeliantów LRA Josepha Kony z sąsiedniej Ugandy. Ponoć to oni, już po podpisaniu porozumienia pokojowego CPA między Północą a Południem Sudanu w roku 2005, wybili resztki tutejszej zwierzyny…

Droga na szczyt wymaga pokonania przeszło 2000 metrów różnicy wysokości na przestrzeni kilkunastu kilometrów, kilku śródgórskich kotlin, dolin rzecznych i potoków, a większość czasu w tropikalnym wilgotnym lesie podrównikowym. Pokonujemy jednak różne strefy roślinne, więc krajobraz nie jest monotonny. Początkowo mijamy jeszcze pojedyncze tukule i niewielkie pola uprawne, na których rosną orzeszki ziemne, kassawa, hibiskus, sorgo, kukurydza, trzcina cukrowa, banany… Swoją drogą trzcina cukrowa to niezły kijek trekkingowy – przydatny w podpieraniu, a i popodgryzać można w drodze, gdy energii zaczyna brakować. Dalej przedzieramy się przez przewyższające nas trawska, górską sawannę drzewiastą z rozłożystymi koronami akacji, aż docieramy do największej bioabstrakcji okolicy – sztucznie zasadzonego lasu eukaliptusowego i sosnowego. Skąd tu takie coś, skąd maślaki wyglądające z runa? Sudan był kolonią brytyjską i owe hektary drzew wysadzonych „od linijki” to spuścizna po tamtych czasach. W tamtych czasach droga dochodziła ponad pół kilometra wyżej do ukrytej w dżungli rezydencji rodziny królewskiej – Gilo. Dziś kilka kilometrów serpentyn zaznacza się tylko nienaturalnymi wypłaszczeniami zboczy porośniętych dwumetrowymi trawskami. Ciekawe czy Nowak kierował się w Imatongi właśnie tą drogą?

[View with PicLens]

„Nagie cienie włóczą się po stokach wysoko ponad sawanną wznoszącej się góry Imatou. W ręku dzierżą oszczepy, łuki i skradają się swym myśliwskim szlakiem. Przedzierają się przez zwarty gąszcz cierniowych krzewów, przez które Europejczyk idąc, pomimo butów i ubrań krwią ocieka, a oni bosi i nadzy niczym jakieś upiory. (…) Pod drzewem każdym, pod krzewem, wśród puszczy tajemne szmery słychać, czy to węży, czy innych mniejszych zwierząt, które słysząc zbliżające się kroki, starają się skryć jak najgłębiej”. Tak mniej więcej wygląda większość naszej drogi. Przez właściwy las podrównikowy wędrujemy nikłymi ścieżkami wydeptanymi przez zwierzęta i myśliwych. Niemal tak jak opisywał to Kazik, dwukrotnie mijamy myśliwych: nieobutych, z łukiem i strzałami, w potarganych T-shirtach i szortach… Nasz przewodnik z lokalnej grupy etnicznej Latuko wymachuje maczetą próbując wyciosać ścieżkę w zwartym gąszczu roślinności. Ubrania targają kolce, parzą potężne pokrzywy i raz po raz obsiadają nas gigantyczne, krwiożercze mrówki. Na szczęście nie mają kwasu mrówkowego jak nasze, za to potrafią gryźć do krwi. Przekraczamy kolejne grzbiety i doliny, zmurszałe pnie i rwące strumienie, w tym niebywale zimny jak na wodę w Sudanie Południowym potok Kinyeti. W tropikalnym górskim lesie deszcze padają codziennie. Do mrocznego dna lasu słońce przedziera się sporadycznie, ale i tak wyłapujemy kotłujące się wokół chmury, im głębiej w masyw tym bardziej intensywnie. Wilgotna mgła snuje się między omszałymi konarami. Zaczyna padać wczesnym popołudniem, początkowo las nie przepuszcza ciężkich kropel, ale już po chwili parasol z liści zaczyna przeciekać, mokre chaszcze kleją się do spodni i kurtek, a buty ślizgają po rozmiękniętym błocie…

…i tak do suchej nitki, i tak aż do odpowiedniego miejsca biwakowego. Nasi przewodnicy znają doskonałe miejsca – schroniska skalne, w których rozpala się ognisko/a, a nagrzewane kamienie utrzymują przyjemną temperaturę przez całą chłodną na tych wysokościach noc. Od chłodu ziemi chronią zaś górali Latuko antylopie skóry pozostawiane w jamach przez myśliwych. Nowak wspomina polowanie tak: „gdy zajdzie już Krzyż Południa, rozjaśnia się i słychać przybliżający się z oddali tętent jakby stu koni. Łamią się gałęzie, osuwają kamienie po zboczu, a ci, którzy idą tuż przede mną, zaciskają mocniej palce na swych oszczepach, gotując się do rzutu. Wydają się jakimiś posągami zaklętymi, z hebanu wykutymi, o doskonale odtworzonej muskulaturze. Jeszcze chwila i błyszczące ostrza ze świstem przeszywają powietrze, a równocześnie pokazuje się stado pięknych antylop. Trzy śmiertelnie ranione padają z łomotem. Zostaję sam. Ludzie rozbiegają się za zranionymi”. Dziś techniki polowania ewoluowały wraz ze zmniejszającą się ilością zwierza. Sami w chaszczach nie raz łapiemy się we wnyki… na szczęście przeznaczone są dla niewielkich antylop i ledwo podrywają stopę do góry. Nasi przewodnicy znają las jak własną kieszeń, dlatego że są myśliwymi. Kiedy trafiamy na wrzeszczącą niczym kaczka antylopę złapaną w sidła, bez wahania ją ubijają. „Oczy martwe, z pysków sączy się krwawa ślina.” Nic to, że towarzyszy nam dwóch strażników leśnych – sami przecież mówili, że w lesie wolno polować, bo… nie ma dużych zwierząt. Ok, dziś na kolację będzie pieczona antylopa, zaś dla mnie wyjątkowy rarytas – anty(lopia)wątróbka.

Po mozolnej wędrówce wychodzimy w końcu z deszczowego lasu na połoniny. Skałki i płowe trawy niczym nasze Bieszczady. Początek listopada 2011, ku pamięci wielkiego podróżnika Kazimierza Nowaka, który 80 lat temu wyruszył z Boruszyna pod Poznaniem ku afrykańskiej przygodzie, na pamiątkę drugiej rocznicy startu sztafety AfrykaNowaka.pl. Kinyeti (po Brytyjczykach) vel. Kipai (w lokalnym języku Latuko) zdobyte – GPS wskazuje 3180 m n.p.m. (to wiem ze zdjęcia, bo wszystkie inne dane w dziwnych okolicznościach przepadły). Mniejsza z tym, jesteśmy pierwsza polską ekipą na najwyższym szczycie niepodległego Sudanu Południowego! Wcześniej zdobył go jedynie jeden nasz krajan – Szymon Kowalczyk w 2010 roku, no ale był to wtedy najwyższy szczyt Sudanu jako całości:). Mamy niebywałe szczęście, chmury się rozwiewają i możemy chłonąć południowosudańskie góry w pełnej okazałości. Widać też bardzo ciekawe tematy dla wspinaczy. Góry Imatong, pejzaż jak dla płaskiego Sudanu nieprawdopodobny! South Sudan Oyeeee!

Jakub Pająk ‘daalej pjk’

Inicjator projektu AfrykaNowaka.pl oraz lider etapów: IV Sudan, V Sudan Południowy i V1/2 Uganda; www.sudan.info.pl, www.daalej.prv.pl

W rocznicowej wyprawie udział wzięły także:

Edyta ‘Kiwi’ Kijewska, uczestniczka etapu V – Sudan Południowy, i Agnieszka Małek, uczestniczka etapu V i pół – Uganda,

a także przewodnicy Latuko: Donato Okesa i John Loboi oraz strażnicy leśni/ochrona: John Kenyi (Pajuru) i John Joseph (Latuko)

Juba, 8/11/2011

Cytaty pochodzą z książki „Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd” Wydawnictwa Sorus

Szczegółowy harmonogram programu tegorocznej edycji festiwalu znajdziecie tutaj.

27.02 – 1.03.2010

Nareszcie opuszczamy Chartum! Co za długo to niezdrowo – człek się rozleniwia, czas przecieka między palcami… Ale już wszystko mamy za sobą: stertę formalności, miłe spotkania i wizyty i co najważniejsze – poszukiwania czwartego uczestnika najbliższego odcinka sztafety. Na ponad 300 km trasę Chartum-Kosti dołącza do nas Sudańczyk – Elsadig Yousif. Nasze nieco szalone założenie wciągania do sztafety miejscowych rowerzystów, tak na żywioł, bez wcześniejszego planowania, spełniło się! Jednakże znalezienie kogoś na miejsce Piotra Strzeżysza, który musiał wrócić do z +39oC do minusowej Polski, nie było łatwym zadaniem. Przez tydzień rozpuszczaliśmy po Chartumie wici o naszych poszukiwaniach, w różnych kręgach, począwszy od ulicy aż po ministerstwa… Niestety Sudańczycy nie należą do narodów traktujących rower jako narzędzie sportu, turystyki czy rekreacji. W trakcie poszukiwań ustaliliśmy, że jednak w Chartumie istnieje jakiś klub rowerowy. Któregoś pięknego dnia, na naszym kempingu, zjawił się Elsadig na swojej wąskokołowej szosówce. Do dziś nie wiem przez kogo do nas trafił (bo telefonów i wieści rozeszło się na pęczki), ale na pewno był najbardziej odpowiednią osobą do poprowadzenia czwartego Brennabora.

Elsadig należy do Union Sudan for Cycling. Na co dzień jeździ na rowerze po Chartumie, regularnie wyjeżdża na wypady poza stolicę, a także na dłuższe wycieczki rowerowe (m.in. Arabia Saudyjska, Erytrea). Hm, zaczęliśmy się mocno obawiać o naszą kondycję… Dla pokrzepienia serc dokładnie przedstawiliśmy Elsadigowi postać Kazimierza Nowaka oraz cele sztafety AfrykaNowaka.pl. Szybko doszliśmy do porozumienia i wkrótce wystartowaliśmy.

Na pokonanie 330 km mieliśmy zaledwie dwa i pół dnia – czas do wypłynięcia barki w górę Białego Nilu. Przedarliśmy się przez tłoczne, zapylone przedmieścia Chartumu pedałując wciąż dalej i dalej na południe. Na szczęście na drodze ruch zelżał, a wiatr raczej sprzyjał obranemu przez nas kierunkowi. Pytanie ile kilometrów może mieć prosta wydłużyło się w porównaniu z Pustynią Nubijską przynajmniej pięciokrotnie. Szybko dotarliśmy do tamy pod Jebel Aulia – budowli hydrotechnicznej, która nie pozwoliła nam wiernie podążać śladami Nowaka.

Kazik bowiem zmuszony został przez ówczesne władze do płynięcia statkiem z Chartumu aż do Juba. Już w swoich listach i reportażach wspomina o rozpoczęciu budowy tamy Aulia na Nilu Białym, jako uzupełnienia dla tamy Sennar na Nilu Błękitnym, którą wówczas odwiedził. Obydwa zbiorniki nawadniają żyzne, lecz nieużyteczne bez doprowadzenia nilowej wody, ziemie rejonu Al. Jazirah (tzn. wyspa). To stąd pochodzi większa część uprawianych w Sudanie warzyw, a przydrożne targi i miejskie suki nabierają tu nowych, soczystych barw: czerwoności pomidorów, pomarańczy, marchewek, zieloności ogórków, rukoli i okry, fioletu bakłażanów i cebuli czy też brudnej żółci ziemniaków. Uprawia się tu także trzcinę cukrową dla sudańskich cukrowni, a w czasach Nowaka dobrze prosperowały rozległe plantacje bawełny. Niestety po ich upaństwowieniu uprawa i eksport bawełny uległ załamaniu i obecnie kształtuje się na niższym niż wtedy poziomie. Podobnie wygląda sytuacja z państwowymi cukrowniami, które nawet nie zaspokajają potrzeb kochających słodkości Sudańczyków. Wszyscy tu uważają, że na upalny klimat potrzeba dużo cukru, przebardzo słodkiej herbaty czy też kawy, ociekających słodyczą smakołyków. Lecz w Port Sudan jednocześnie ładuje się statki sudańskim cukrem na eksport jak i rozładowuje importowaną „białą śmierć”.

Prujemy z wiatrem na plecach na południe, stołując się sudańskimi specjalnościami z przydrożnych gar-kuchni i biwakując na coraz to bardziej drzewiastej sawannie. Nawierzchnia przyzwoita, kierowcy zazwyczaj rozsądni, choć niestety zdarza się, że bardzo long vehicle spychają nas z drogi końcówką swej drugiej naczepy.

[View with PicLens]

Na szczęście Najwyższy ma nas w opiece i obywa się bez przykrych wypadków. Z szaloną prędkością wyprzedzają nas nowoczesne, międzymiastowe klimatyzowane autokary, zaś wiekowe, terenowe ciężarówko-busy z otwartą paką – w tempie niewiele większym od naszego. Na północ, ku stolicy, mozolnie zmierzają pamiętające chyba jeszcze lata 40. i 50. ciężarówki marki austin i bedford, wypakowane do granic możliwości bawełną, warzywami bądź węglem drzewnym. Nierzadko towaru jest tyle, że pojazd jest dwukrotnie wyższy niż bez ładunku, a na dodatek worki „wylewają” się z paki na wszystkie strony. Na północ zdążają też ciężarówy ze zwierzętami upakowanymi na dwóch poziomach naczep: kozami, owcami, krowami i wielbłądami. Widać, że południe karmi stolicę i północ kraju. Im dalej w stronę Kosti, tym bardziej zmieniają się też ludzie i wioskowe krajobrazy. Prostopadłościenne, gliniane domki ustępują miejsca murzyńskim kapanom – okrągłym chatkom o stożkowym, słomianym dachu. Także rysy i stroje miejscowych najczęściej odpowiadają już czarnym plemionom pobliskiego Kordofanu niż arabskiej północy. Wyjątek stanowią Arabowie Baggara (tzn. krowa), przemierzający ze swymi stadami stepy w poszukiwaniu urodzajnych pastwisk i wodopojów.

[View with PicLens]

Trzeciego dnia w południe docieramy do Rabak, gdzie zajeżdżamy do Keer Marine. Dziwne, że port rzeczny leżący nieopodal Rabak na wschodnim brzegu Nilu, określa się jako przystań w Kosti, które położone jest w sporej odległości, po przeciwległej stronie rzeki, ale mniejsza z tym… Dotarliśmy do celu i można przyjąć, że właśnie zakończył się I z sudańskich etapów – „Z Nowakiem w pustyni…”, przed nami zaś etap II – Sudan Południowy, czyli „Z Nowakiem w puszczy”. Rozstajemy się więc z naszym nowym przyjacielem Elsadigiem, który wraca do Chartumu do pracy nad klimatyzacją do roweru? I oczekujemy co przyniesie bukra (jutro). Gnaliśmy co sił do Kosti, aby zdążyć na poniedziałkowy statek, lecz może barka odpłynie bukra, insz Allach!

pjk

W Kurierze Warszawskim z dnia 29 stycznia 1933 roku przeczytać można było:
„O niebo ciekawszy od Khartumu jest Omdurman – szumnie zwany „Paryżem Czarnego Lądu”. Omdurman sławny z walk mahdystów, z grobem Mahdiego, który mu następca wybudował”.

Pewnie niewielu Europejczykom w ówczesnym Sudanie przeszłaby przez głowę taka myśl. Nowak jednakże zawsze wolał prawdziwą Afrykę od zblazowanych kolonialnych rezydencji. W zaciszu ogrodów chartumskich posiadłości można było zapewne usłyszeć sarkastyczne relacje z wycieczek automobilem na drugą stronę Nilu, do miasta zacofanych dzikusów. Nowak z kolei, z fascynacją i bezpośrednio poznawał ów odmienny świat. Ba, mało tego! Wrażenia psuła mu sieć telegraficznych drutów i brzęk tramwaju, który z łomotem przewala główną ulicą. Współcześni turyści odwiedzają Omdurman głównie ze względu na grobowiec Mahdiego i taniec derwiszów, targ wielbłądów, „szkutnie” budowniczych tradycyjnych łodzi oraz sławny suk, czyli arabskie targowisko.

„Stosy daktyl, ziół i nasion, jak przed laty leżą na matach rzuconych wprost na ziemię, na pył placów i ulic. Tu i tam płoną ogniska, przy których gotuje się i piecze przeróżne specjały, widać grupki targujących się (…).”

Takiego najprymitywniejszego targowiska jest już jednak niewiele. Przeważają stragany typowe wszystkim bliskowschodnim sukom: kramiki z przeróżnym dobrami, kolorowe kopce wonnych przypraw, tu i ówdzie widać osiołki dźwigające na grzbietach towary bądź też zaprzęgnięte do dwukołowych wózków karo… Ale przede wszystkim ówczesną tandetę pochodzenia japońskiego zastąpiły chińskie plastiki, wokoło zaś zamiast wielbłądów kurzą pojazdy spalinowe. No i turystów ponoć więcej, chociaż tak naprawdę nikogo nie spotkaliśmy. Może po prostu chodzimy nieco innymi ścieżkami, nie zważając na wskazania przewodnika, skoro Omdurman nie odsłonił się przed nami swymi typowymi atrakcjami. Po pierwsze poszukujemy śladów Kazika, co kieruje nas ku miejscom nie odwiedzanym przez turystów, ale przede wszystkim mamy wielkie szczęście – trafiamy akurat na muzułmańskie święto – urodziny proroka Mohameta! Późnym wieczorem 25 lutego 2010 roku (czyli roku 1431 wg kalendarza islamskiego) przelatujemy naszymi Brennaborami przez puste, szerokie arterie Chartumu, przekraczamy most na Białym Nilu, i lądujemy w Omdurmanie. Nie potrzebujemy pytać o drogę – świetlista łuna i wzmagający się gwar same prowadzą nas do centralnego punktu miasta, na plac przy grobowcu Mahdiego. Tłum gęstnieje, pozostawiamy więc rowery pod opieką uzbrojonych w ponadmetrowe, drewniane pały policjantów i płyniemy dalej wraz z ludzką rzeką. Ponoć Prorok zakazał obchodzenia jego urodzin, jednak tutejszy suficki, mistyczny odłam islamu interpretuje jego słowa na swój sposób. Wokół placu rozstawiło swe duże namioty dziesiątki różnych bractw muzułmańskich. Zewsząd dobiega gwar, mniej lub bardziej religijnej muzyki, przenikający się z recytowanymi wersetami Koranu.

Stojąc w tumanach pyłu między namiotami, brzmi to niczym święta wojna pomiędzy sektami: kto głośniej, kto bardziej zwróci na siebie uwagę… Zaglądamy zatem do wnętrza namiotu jednego z bractw, aby cokolwiek wyłowić z tego chaosu. Na scenie czterech śpiewaków, wykonujących raczej rozrywkowo brzmiącą muzykę. Tak jak i w pozostałych namiotach, jest tu wydzielona przestrzeń tylko dla kobiet, zasiadających w swych kolorowych szatach na ogrodowych krzesełkach. Mężczyźni częściowo zachowują się równie statycznie, lecz pod sceną odgrywają także podrygujące tany. W bardziej religijnych namiotach, tańczący przed muzykami, biało zawoalowani mężczyźni klękają na koniec swego występu przed świątobliwym imamem prosząc o błogosławieństwo. Wstępując to tu, to tam, jesteśmy częstowani napojami oraz jedzeniem. Feta trwa na całego! W powietrzu unoszą się potworne ilości pyłu, a handlarze sprzedają, wzniecającemu go tłumowi, maseczki chirurgiczne. Na stoiskach pełno różnokolorowych słodyczy, świętych ksiąg Koranu i islamskich „różańców”, posterów Mekki i ważnych w muzułmańskim świecie osobistości, a także, jak na każdym naszym odpuście, kupą plastikowej tandety: młotków-baloników, serduszek, dinozaurów… Co rusz ktoś zaprasza do namiotu kolejnego bractwa objaśniając istotę święta. Można by do tego wszystkiego jeszcze tylko zacytować Nowaka: „Trudno opisać ten barwny kalejdoskop”. Tłum i rozgardiasz na dłuższą metę jednak mocno męczy. Zasiadamy na uboczu na ostatni szaj i z powrotem do Chartumu.

A propos zaś omdurmańskich śladów Kazimierza Nowaka, to te, które najbardziej odczuwa się jeżdżąc na rowerze, zostały już dawno zatarte, lecz są nadal aktualne. Uwierzyć trudno, że to wielkie, żywotne miasto wyrosło pośród szczerej pustyni. Dziś jeszcze na bocznych uliczkach grzęźnie się w zaspach lotnego piasku, który można zobaczyć i na głównych arteriach. Blisko 80 lat później, zjechanie z asfaltu na pobocze, ku ulicznym restauracyjkom i sklepikom, nie mówiąc już o zapuszczaniu się w boczne uliczki, to dla rowerzysty zmaganie z grząskim piachem i zygzaki śladów opon za plecami bądź w ostateczności przepychanie sprzętu poprzez lotne przeszkody. Wokoło trzykołowe tuk-tuki, motocykle oraz samochody wzbijają chmary pyłu. Także suchy, północny wiatr piaskiem zamiata ulice – oddech pustyni czuć na każdym kroku. W bocznych uliczkach dzieciaki już rzadko uciekają z piskiem do domów, lecz raczej wytykają szwędającego się przybysza palcem wołając „Haładzia, haładzia!”, co znaczy tyle co Europejczyk lub Biały. Wśród tłumu już nie napotkamy półnagich mieszkańców puszcz z ciałami pokrytymi licznymi bliznami tatuażu. Skaryfikacje na twarzach oznaczające przynależność plemienną są jednak nadal powszechne, z tym że wysocy Nuerowie, których najczęściej rozpoznajemy w tłumie po poziomych, równoległych bruzdach nacięć na czole i wokół głowy, ubrani są w wyprasowane koszule i spodnie w kantkę. Dalej w „Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd” czytamy „Spostrzegam wysoki budynek otoczony ogrodem, a na bramie znak krzyża. W podwórzu, na wysokim rusztowaniu wisi dzwon, który właśnie rozkołysała ręka dzwonnika.

Ciche i nieśmiałe dźwięki toną w gwarze i zgiełku miasta, a jednak kilkoro czarnoskórych dzieci kupców syryjskich śpieszy na nabożeństwo w języku arabskim.”  W pamiętniku Nowaka widnieje pieczątka z misji katolickiej w Omdurmanie. Odnajdujemy ją pewnie w taki sam sposób jak Kazik, klucząc wąskimi uliczkami, pomiędzy glinianymi ścianami, aż dostrzegamy ceglany budynek otoczony ogrodem, a na bramie znak krzyża. Jest wielkopostny piątek. Rozkołysany rękoma odświętnie ubranego Dinka dzwon na rusztowaniu zwołuje wiernych na modlitwę, lecz jego dźwięk wydaje się tonąć w wielkomiejskim gwarze… A jednak garstka czarnoskórych spieszy na drogę krzyżową w języku arabskim. Choć można by doszukiwać się syryjskich rysów u paru osób, to zdecydowaną większość zgromadzonych na modlitwie katolików stanowią przybysze z Południowego Sudanu. Czas wracać z Omdurmanu – stolicy wieloetnicznego Sudanu, do Chartumu – stolicy władzy i biznesu. Czas najwyższy po tygodniu opuścić dwie stolice Sudanu…

pjk

W zbiorze swoich reportaży Kazimierz Nowak pisze: Chartum leży w miejscu handlowo i strategicznie niezmiernie ważnym, w widłach utworzonych przez zlewisko Nilu Białego i Błękitnego (…) Obecnie Chartum tworzy z Omdurmanem jedną całość i liczy około 120 tysięcy mieszkańców (…) Domy Chartumu są niskie, przeważnie parterowe, pobudowane przy ulicach szerokich, ale pozbawionych ruchu. W 78 lat po wizycie Nowaka sytuacja rysuje się następująco.

W kwestii położenia w widłach dwóch wielkich rzek nie zmieniło się nic. W miejscu połączenia obu rzek różnica w odcieniu ich wody jest wyraźnie widoczna. Nil Błękitny wypływający z Jeziora Tana na Wyżynie Etiopskiej jest rzeką wartką i dostarcza ponad 80% całkowitej ilości wody do Nilu właściwego, na północ od Chartumu. Z kolei Nil Biały, mający swój początek aż w Ruandzie, o wiele dłuższy od swego błękitnego kolegi, jest rzeką leniwie toczącą wody przez Sudan, a większość wody wyparowuje podczas pokonywania rozległych bagnisk Sudd. To właśnie wzdłuż Nilu Białego oraz poprzez bagna Sudd wiodła trasa Nowaka, zatem i ekipa AfrykaNowaka.pl wkrótce ruszy w tamtym kierunku.

Wracając do Chartumu w roku 2010. Tworzy on wraz z Omdurmanem, Chartumem północnym i wieloma innymi dzielnicami sudańskiej stolicy potężną metropolię, której liczba mieszkańców nie jest chyba możliwa do ustalenia. Szacuje się, że żyje tu od 6-8 milionów ludzi, a więc Chartum od czasów Nowaka rozrósł się blisko sześćdziesięciokrotnie. Stolica Sudanu jest niezwykle dynamicznie rozwijającą się metropolią. Choć niska, parterowa zabudowa zachowała się jeszcze w pewnej części centrum, to miasto błyskawicznie rośnie w górę. Powstają szklane wieżowce, nieraz o bardzo ciekawej architekturze, a z wysokości najlepiej widać żurawie pomieszane z minaretami. Chartum, jako wielki plac budowy. Z poziomu ziemi widać jednak drugą stronę medalu: puste, wyburzone kwartały po przesiedlonej siłą biedocie oraz zapiaszczone i zaśmiecone ulice. Może i dobrze, że kontrasty zaciera wszędobylski pył z Sahary, unoszący się w powietrzu?

Szerokie ulice… a i owszem, z tym, że jak na metropolię przystało zakorkowane. Dlatego najlepszym środkiem transportu jest rower, który wobec niejasnych, jak to bywa w afrykańsko-arabskim świecie, zasad ruchu drogowego daje doskonałe możliwości do meandrowania pomiędzy pojazdami. Trzeba jednak uważać. Czerwone światło nie zawsze bywa respektowane, zamiast kierunkowskazów wystarczy ręka przez okno, a zamiast świateł w nocy – kocie oczy. Kto właściwie ma pierwszeństwo, poza tym, że silniejszy? Typowy komunikacyjny chaos okiełznywany poniekąd przez działającą sygnalizację świetlną, wspomaganą przez policjantów w białych uniformach widocznych na wielu skrzyżowaniach.

Chartum zatrzymał nas przede wszystkim ze względów biurokratycznych. Stolica to miejsce, gdzie musimy skompletować wszystkie papiery potrzebne do dalszej jazdy na południe. W związku z tym, że Sudan po Brytyjczykach odziedziczył niewyobrażalnie rozrośnięty aparat biurokratyczny, który przez następne lata był misternie pielęgnowany, zajmuje to niestety sporo czasu i kosztuje wiele pieniędzy. W gonitwie pomiędzy różnorakimi urzędami robimy łącznie ponad 50km tylko w obrębie centrum Chartumu. Jedynie dzięki pomocy sudańsko-polskich przyjaciół: Pana Alama z żoną Marzeną, Pana Konsula Honorowego RP Hussaina Mohameda Hassana oraz przypadkowo napotkanego Hussamelnoura i jego żony Justyny, udaje nam się pozamykać wszystkie formalności w 4 dni, a na dodatek sympatycznie spędzić czas. Także Kazimierz Nowak narzekał wielokrotnie na piętrzące przez sudańską administrację problemy i ograniczenia w zamierzeniach podróży. Zatem jeszcze raz serdecznie dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Niemniej jednak pedałujemy po sudańskiej stolicy za przedłużeniem wiz, za pozwoleniem na fotografowanie i travel permitami, za drugim z kolei travel permitem na południe, za… Od Ministerstwa Turystyki, przez Ministerstwo Human Affairs, Aliens (właśnie tak, jesteśmy „Obcy 3”) Building of Ministry of Interior, Imigration Office no. 1 i no. 2 na drugim końcu Chartumu, po Ministerstwo Turystyki no. 2… Wszędzie potrzebujemy stosu papierków, kserokopii w trzech egzemplarzach: pierwszej strony z paszportu, strony z wizą, strony z rejestracją, travel permitu… Od okienka do okienka, od pokoju do pokoju, od biurka do biurka, od urzędu do urzędu… Tu przybiją jedną pieczątkę, tu zaparafują, tam zaś znowu kolejną pieczątkę, w kolejnym wydadzą teczkę na rosnącą górę „dokumentów”, w następnym zainkasują opłatę, aż wreszcie w n-tym podbiją to wszystko „najświętszą” z pieczątek. Paszport z kompletem „potrzebnych” pozwoleń przytył przynajmniej 3-krotnie, a na dodatek na punkty kontrolne potrzeba jeszcze wykonać kserokopie tego wszystkiego. Jakby nie dość absurdów biurokratycznych, przedłużenie wizy jest droższe niż sama wiza, a na dodatek ile wymaga zachodu! Poza tym oczywiście nikomu się nie spieszy. Urzędy pracują do 15-tej. Jednak w porze śniadaniowej, lunchu czy w godzinach islamskich modłów próżno dobijać się do okienka. Ale prawdę mówiąc dawno przestaliśmy zwracać uwagę na snujący się czas. Nawet takie sobie półtorej godziny w jednym urzędzie dla wydania rekomendacji – kartki papieru zapisanej na komputerze góra dziesięcioma zdaniami, nie wiadomo kiedy zleciało. Zegarki ustawiliśmy na właściwy Sudanowi czas dopiero po dwóch tygodniach, a i tak na nic nam się one nie zdają. Czas w Afryce mierzy się wydarzeniami. Tak więc mamy już komplet wszystkich papierów potrzebnych do dalszej drogi…
Jutro ruszamy z Chartumu, insz-Allah!

pjk

P.S. W międzyczasie gościmy na specjalnej audiencji w Ministerstwie Turystyki wraz z naszym Konsulem Honorowym oraz niezastąpionym Panem Alamem. Stajemy się także „gwiazdami” Sudan TV oraz kilku chartumskich gazet. Niestety dla nas, a mam nadzieję stety dla Sudanu, AfrykaNowaka.pl zostaje mocno przyćmiona podpisaniem zawieszenia broni pomiędzy rządem w Chartumie, a najsilniejszym ugrupowaniem rebelianckim z Dar Furu.

Shendi – Sabalooqa – Chartum, czyli rekordów ciąg dalszy
Pociąg pokonał 130-km trasę Atbara – Shendi w iście rekordowym tempie 25km/h. Po 5 i pół godzinie stukotania wtaczamy się na stację Shendi. Jest druga w nocy. Kobiety rozstawiły przy torach swe herbaciane kramiki, są orzeszki i inne przekąski. Pasażerowie wysypują się z wagonu III klasy skorzystać z jedynego na trasie do Chartumu serwisu „Warsa”. Wyrzucamy z wagonu nasze rowery i tobołki, ktoś nieznajomy stawia nam kolejkę „szaju” i z powrotem wskakuje do powoli rozpędzającego się składu. Tak, Sudańczycy są nieprzewidywalnie gościnni…
Ruszamy do przydworcowej lokandy. To taki sudański rodzaj noclegowni. Warunki spartańskie, zazwyczaj jest klika zbiorowych pokoi z 3-4 łóżkami, jednak większość gości spędza noc na materacach i łóżkach rozstawionych na dziedzińcu lokandy. Pora jest późna, recepcja świeci pustką, więc właściciel tego przybytku śpi pewnie gdzieś pośród dziesiątek mężczyzn zalegających na dziedzińcu. Nie pozostaje nam nic innego, jak położyć się na wolnych miejscach, jednak niespodziewanie z ciemności wyłania się trzech młodzieńców. Po angielsku przedstawiają się jako studenci medycyny na uniwersytecie w  Shendi i po krótkiej rozmowie proponują nocleg u siebie – w akademiku. Jasne w tej całej ciemności jest jedno – nie zastanawiamy się ani chwili.

Mrocznymi, pylastymi uliczkami wędrujemy za naszymi nowymi znajomymi. Zatrzymują nas jacyś żołnierze z kałachami – przez głowę przemyka myśl „na szczęście tutaj wszyscy są trzeźwi”. Jak wygląda tutejszy dom studencki? Skręcamy w boczną uliczkę, przechodzimy przez furtkę w glinianym murze i okazuje się, że to raczej kwatery studenckie niż akademik w naszym rozumieniu. W obrębie muru cztery gliniano-słomiane izdebki: 3 pokoje i łazienka. W pokojach metalowe łóżka sprężynowe i studencki „porządek”. Jak w naszych akademikach z dawnych czasów walają się książki i kserówki przemieszane z ciuchami i innymi przedmiotami. Jest tylko jedna zasadnicza różnica – zamiast butelek po piwie po kątach walają się butelki po pepsi. No i nikt nie częstuje nas kieliszkiem na powitanie. Rozkładamy się na dziedzińcu i pomimo zmęczenia gadamy do późnej nocy. Chłopaki spragnieni wiadomości spoza ich konserwatywnego świata, my realiów życia w Sudanie:
– Umawiacie się na randki z dziewczynami? Jakoś nie widać u was par na ulicach…
– Tak, dzwonimy przez telefon, żeby się spotkać.
– Zabieracie dziewczynę na colę i co?
– I nic? Nawet buzi-buzi?
– Nic…
Wbrew planom, których snuć nie warto, opuszczamy Shendi popołudniem, po wizycie w pobliskich piramidach Meroe – bodajże najbardziej spektakularnych zabytkach starożytności w Sudanie oraz odwiedzinach miejscowego uniwersytetu.
Przełom Nilu przez granitowe wzgórza poniżej miejscowości Sabalooqa, czyli VI katarakta to nasze ostatnie miejsce biwakowe przed zgiełkiem Chartumu. Miejscowi twierdzą, że krokodyli tu nie ma, jednak nieswojo odświeżać się nocą w wodach tej rzeki. Wyobraźnia podsuwa wizję rozwartej paszczy wyskakującej nad taflę Nilu wprost na światło czołówki lub wielkie zębiska chwytające stopę… Noc jednakże należy do najprzyjemniejszych na naszej trasie. Rozbici tuż na brzegu długo wpatrujemy się w rozsrebrzoną rzekę, a szum wód nilowych, przewalających się przez skalistą gardziel, najlepiej kołysze do snu.
Piękny, rześki poranek. Dziś tylko krótka przewieszka do Chartumu, jakieś 50km. Nie spieszymy się zatem zbytnio i nawet nie jemy śniadania. W tym upale jeść się specjalnie nie chce, za to miło uzupełniać kalorie płynami. Zatrzymujemy się więc we wsiach, przyjmujemy zaproszenia na herbatkę i dopiero koło południa docieramy do asfaltu. Przydrożny słupek wskazuje liczbę 38 – ba, dwie godziny spokojnym tempem, więc odpoczniemy po skwarze południa i zjemy śniadanie już w Chartumie. 37, 36, 35… Kilometry przelatują gładko: 9, 8, 7. Czyżby nie powinny zaczynać się już jakieś przedmieścia? 3, 2, 1 i „0”, które wypada przy jakimś uedzie pośród pustyni, ale 6-milionowej metropolii ni widu, ni słychu. Pytamy. Słyszymy, że 18km. Po pokonaniu tego dystansu, słyszymy ponownie 18km… W ten oto sposób pobiliśmy nasz kolejny rekord – 105km na czczo! …i kolejny – śniadanie o 21:30!
Morał z tego taki, że czas i odległości to w Afryce pojęcia względne.

pjk

Kazimierz Nowak niemal całą trasę od Wadi Halfa, przez Atbara do Chartumu, zmuszony był przejechać koleją. Jedynie niewielki odcinek od Atbara, rzędu 20-30 kilometrów, udało mu się przebyć na swoim Brennaborze. Po przejściach z policją w Atbara (ale o tym innym razem) oraz rozpoznaniu sytuacji transportowej, straciliśmy już wszelką nadzieję, że uda nam się posmakować uroków podróży sudańską koleją.
A jednak! Trafiamy na cotygodniowy pociąg relacji Atbara – Chartum. Nie ma się więc nad czym zastanawiać. Zgodnie z duchem Nowaka kupujemy bilety najgorszej, III klasy. W całym składzie jest tylko jeden taki wagon. Dopiero na peronie okazuje się, że miejsca na przewóz rowerów nie przewidziano. Pomimo ważnych biletów, aż do ostatniej chwili, nie mamy pewności czy uda nam się upchać gdzieś nasze cztery Brennabory oraz stertę tobołków. Ostatecznie rowery zostają skompresowane w przejściu do toalety oraz lodówko-wiadra z wodą. W ogóle woda jest tu ogólnie dostępna i darmowa niemal w każdym publicznym miejscu: w pociągach i autobusach oraz na przystankach autobusowych i na ulicach, gdzie przechowuje się ją w dużych, glinianych stągwiach. Omszałe od spodu dzbany przez cały dzień utrzymują przyjemny chłód wody, z tym że dla własnego bezpieczeństwa podróżujący Europejczyk powinien taką wodę potraktować tabletką dezynfekującą Katadyn lub przepuścić przez filtr, np. sprawdzony filtr MSR. Powinien, lecz pragnienie i upał potrafią skłonić do zachowań irracjonalnych z punktu widzenia naszych lekarzy…
W wagonie panuje ścisk i choć miejsca są numerowane, to wygląda na to, że podróżnych jest znacznie więcej niż przestrzeni na drewnianych ławach. Oczywiście jesteśmy jedynymi Europejczykami w wagonie, jak i w całym pociągu. Dookoła nas przedstawiciele różnych grup etnicznych Sudanu. W zdecydowanej większości wyglądają na członków zarabizowanych plemion koczowniczych północno-wschodniej części kraju. Jadą więc Arabowie Dżaalin-Danagla, ale także lud Bedża, których kobiety wyróżniają się zakolczykowanymi nosami i wargami, a nawet bardzo charakterystyczny Arab Raszajda z długim mieczem u boku. Jakaś kobieta bez żadnego skrępowania karmi piersią niemowlę. Ot, po prostu sudańska mieszanka etniczna i zdrowy afrykański islam. Pociąg powoli wytacza się ze stacji Atbara, miarowo zaczynają stukać stalowe koła, a wagony toczące się po wąskich torach bujają się na prawo i lewo.
W liście do Marysi, Nowak tak pisze o przygodzie kolejowej na trasie Wadi Halfa – Atbara (zbiór listów Kazimierza Nowaka do żony ukaże się jeszcze w tym roku nakładem Wydawnictwa Sorus!): Aha! Wiesz? Awanturę zrobiłem w pociągu. Szło o to, że Arabi wieźli młodą dziewczynę i pół przedziału zasłonili, a więc raz duszno mi było, a potem nie widziałem krajobrazu. Było to bezprawne, zwróciłem im uwagę, że to nie „harem” (babiniec), a zresztą chcę powietrza. Zaczęła się sprzeczka. Sam jeden Europejczyk w całym przeładowanym wagonie, więc lekceważyli sobie moje żądanie. Powiedziałem właścicielowi tej dziewczyny, że jeżeli chce zamknąć swoją niewolnicę to są dwa ustępy wolne. A wtedy kazano mi się wynieść z przedziału. Było mi za duszno. Zerwałem tę zasłonkę i rzucono się na mnie. W tej chwili chwyciłem za „Contax” i wiesz? Cały zgiełk i pisk, przerażenie. Myśleli, że to broń! Ustąpili. Kobietę wyprowadzili z przedziału. Zostałem sam i bardzo wygodnie jechałem noc całą.

Nasza awantura kolejowa miała nieco inny przebieg. Wsiadając do pociągu zrzuciliśmy nasze sakwy w najbliższym wolnym przedziale otwartym, takim jak u nas w osobówkach drugiej klasy. Zajęliśmy więc należne nam miejsca nie zważając na numerację, ażeby nie przeciskać się z tobołkami przez zatłoczony wagon. Na następnej za Atbarą stacji – Ed Damer, do pociągu wsiadł starszy Arab wraz ze swoim pulchnym babińcem. Zaczęła się sprzeczka. Czterej Europejczycy w całym przeładowanym wagonie… Arab okazał się wyjątkowo uparty i za nic na świecie nie chciał usiąść ze swoimi grubymi damami na takich samych miejscach jak te zajmowane przez nas, lecz przypisanych do naszego biletu. Na nic zdała się mediacja życzliwej nam reszty wagonu ani nawet pomoc policjanta ochraniającego pociąg. W końcu ustąpiliśmy, przenosząc wszystkie nasze sakwy i przyczepki na drugi koniec wagonu, poprzez ów niebywały ścisk panujący na pokładzie. Może, gdybym wyciągnął „Contaxa”…

pjk

Po przeszło tygodniu powracamy na szlak wierny trasie Kazimierza Nowaka z roku 1932. W listach do żony, tak pisał o pustyni, którą dane mu było zobaczyć z wagonu kolejowego na trasie Wadi Halfa – Atbara: Zresztą Maryś, pustynia jaka mię dzieli od Atbara, to też nie igraszki – przepłacić by można życiem. A co by potem z Wami było? Poddaje się zatem woli władz, a gdy dodam, że jestem bezbronny, a to Sudan, i to, że zdrowie moje liche, i w dodatku słońce zieje ogniem, więc ani mi żal wydanych pięknych funtowych papierków.
Skoro człowiek nieustraszony, który samotnie przemierzył jałowe połaci pustyń libijskich, tak mówi o tym skrawku Sahary, to bardzo dobrze, że zrealizowaliśmy jego niespełnione marzenia i szczęśliwie dotarliśmy do Atbara. Atbara jest ważnym węzłem kolejowym, z którego pociągi rozchodzą się na trzy strony, jak pisze Nowak w swoich reportażach. Wtedy, jeszcze w epoce pary, kolej żelazna faktycznie odgrywała niezwykle istotną rolę, łącząc wraz z odcinkami rzecznymi Kair z Kapsztadem, czyli brytyjskie posiadłości kolonialne we wschodniej Afryce.

Dziś kolej sudańska przeżywa bardzo poważną regresję i praktycznie nie liczy się w branży transportowej. Pociągi z Atbara już nie rozchodzą się na trzy strony, bo linia północ do Abu Hamed i dalej do Karima bądź Wadi Halfa została całkowicie zamknięta. Na pozostałych dwóch kierunkach: Port Sudan oraz Chartum, pociąg kursuje zaledwie raz w tygodniu. Niemal cały transport osobowy i towarowy przejęły autobusy, boksi (busiki i pikapy) oraz ciężarówki (także bardzo długie, z dwoma naczepami) pędzące po doskonałych, asfaltowych szosach wybudowanych w dużej mierze przy pomocy bratnich Sudanowi Chin. Ponoć są plany reaktywacji kolei, lecz tymczasem są to tylko plany. Nowak zatrzymał się w Atbara, w misji katolickiej, położonej w ówczesnej dzielnicy brytyjskiej. Szerokie ulice, rzędy drzew dających wytchnienie od upału. Tyle, że w tamtych czasach z pewnością dzielnica ta, jak i całe miasto, wyglądała zgoła inaczej niż dziś. Węzeł kolejowy tętnił życiem. Przez dworzec przejeżdżało kilka pociągów dziennie. Po bocznicach przetaczano składy rozmaitych wagonów. Zakłady naprawcze taboru kolejowego pracowały na wysokich obrotach. Z kominów ciuchć buchała para. Tłoki z sykiem poruszały stalowe koła, wokoło pachniało smarem i oliwą. Gwizd lokomotyw przeszywał co chwila zgiełk miasta. Dziś, na bocznicach Atbara, niszczeje przykurzony pustynnym pyłem tabor kolejowy. Setki różnorakich wagonów towarowych i osobowych, drezyny, lokomotywy. Nikt nie porusza już dziesiątkami smętnie zwisających semaforów. Kolejowa przeszłość miasta zamarła tworząc nieformalny, samorzutny skansen.

W Atbara mieści się jednak niewielkie muzeum kolejnictwa, w dawnej dzielnicy brytyjskiej. Dziś również dalekiej od minionej świetności: bez kwiatów zwisających z murów, bez kolonialnego porządku i dystynkcji. Eksponaty takie jak: lokomotywy, wagony, drezyny oraz pomniejsze przedmioty, związane z historią kolei w Sudanie, rozmieszczone są wokół dawnego kościoła rzymskokatolickiego, gdzie przed laty zatrzymał się Kazimierz Nowak! Dziś, pozbawiony krzyża budynek, zamknięty jest na cztery spusty, a skansen kolejowy wokoło tym bardziej podkreśla zmiany, jakie zaszły w Sudanie od czasów Nowaka. Przy kościele wyrósł minaret, a wierni przychodzą oddawać pokłony w kierunku Mekki, zamiast klękać przed ołtarzem.

p.s. jesteśmy 60 km przed Chartumem przy katarakcie na Nilu

pjk

W stosunku do naszych zamierzeń mamy niezłą obsuwę czasową: zamiast po tygodniu, do Chartumu dotrzemy po przeszło dwóch tygodniach. Nie pozostaje nam zatem nic innego, jak wykorzystać lokalny transport, by zaleźć się ponownie na nowakowym szlaku, w Atbara. Ścinamy busikiem południowy skrawek Pustyni Nubijskiej z Dongola do Karima. To ponad 175km na wschód, lecz z Karima jest ponoć szansa na pociąg towarowy do Atbara. Byłoby to najpiękniejsze dołączenie do trasy Kazika, lecz niestety pociągi do Karima, zresztą tak jak i do Wadi Halfa, już nie docierają. W ogóle niemal cały transport kolejowy w Sudanie przejęły już ciężarówki i autobusy mknące po równiutkim asfalcie.

No trudno, z Karima przejeżdżamy przez Nil i po kilkudziesięciu kilometrach rowerowych docieramy na początek szosy do Atbara. Na skrzyżowaniu, tak jakby czekała właśnie na nas, stoi wiekowa ciężarówka. Wrzucamy rowery na pakę i tym sposobem pokonujemy kolejne 270km na wschód, poprzez płaską, piaszczystą Pustynię Bayuda. Rejony te zamieszkują już zupełnie inne od Nubijczyków ludy, arabskie plemiona koczownicze, m.in. Hassanija. Nigryckie rysy ustępują miejsca semickim. Masowo pojawiają się też dromadery – jednogarbne wielbłądy. Przed Atbara łapie nas burza piaskowa. Momentalnie zanikają gwiazdy na niebie, pył wciska się dosłownie wszędzie. Poruszamy się niczym we mgle, z tym, że wilgotność spada chyba do zera.

Dzień „przerzutki” do szlaku Nowaka zapamiętamy przede wszystkim ze względu na niezwykłe spotkania. Siedząc w narożnej, ulicznej herbaciarni w Karima, kątem oka wyłapujemy jakby znajome logo na jednym z samochodów terenowych. Ułamek sekundy na przepływ impulsu nerwowego, podrywam się z taborecika i machając rękoma krzyczę pozdrawiam, pozdrawiam… Archeolodzy z Gdańska! Wskakujemy na rowery i ruszamy pogadać przy soczku. Nasi przekopują sudańskie pustynie już od przeszło 15 lat. Przychodzi czas pożegnania, ruszamy na drugą stronę Nilu. Wiatr sam nas pcha, aż tu nagle trąbiąc mijają nas kolejne dwa pojazdy ze znajomym logo. Kolejne przypadkowe spotkanie z naszymi archeologami. Tym razem z ekipą, wracającą ze stanowisk na Pustyni Bayuda. Ponoć w Chartumie już na nas czekają… Niezwykle sympatycznie spotkać rodaków w tak niespodziewanych okolicznościach. Pozdrawiamy archeologów działających na misjach w Sudanie! pjk

Jakub Pająk:

Moja rola w tym teamie polega m.in. na planowaniu i podtrzymywaniu ekipy na duchu. Dlatego jak mówię: za następną górką na pewno jest wioska, to możecie być pewni, że będzie… Podjazd 12km, słońce w zenicie na karku i wiatr w gębę. No i wioska, za jakieś 3 podjazdy i 40km. Jak głośno pomyślę: nie kupuję napoju w arabskim PGR, to będzie większa mobilizacja na dotarcie do sklepu z prawdziwego zdarzenia. Możecie się spodziewać 15km pchania ciężkiego roweru z przyczepką przez piachy. Oczywiście, w palącym słońcu… Moja rola w tym teamie polega na wyprowadzaniu ludzi na manowce…

Grzegorz Król:

Ja to się poczułem w Wadi Halfie, jakby mi ktoś z otwartej w pysk przyłożył, bez uprzedzenia. Szybko znaleźliśmy winowajcę – Chińczyka, który drogę z asfaltu zbudował i sprawił, że „train don’t working”, jak nam to szybko pojaśniono. To co było robić, siadłem z chłopakami na rower i dzielnie pedałowałem te cztery setki przez pustynie, bijąc wszelkie dotychczasowe rekordy w swoim życiu. Są wśród nich takie chociażby dokonania, jak pięć dni jazdy rowerem pod rząd, 70km bez śniadania na dwóch kroplach wody i megarzut oponą w dal. Przy okazji szybko opanowałem wszelkie techniki gimnastyczno-relaksacyjne, dzięki czemu mój kręgosłup nie pękł zaraz na pierwszym podjeździe. Mało skromnie dodam, że jesteśmy wielcy i niepokonani. Chińczyku, strzeż się. Dookoła islam, drugiego policzka nadstawiał nie będę…

Zbyszek Gałęza:

Rekord rekordów podczas pierwszej odsłony etapu sudańskiego zdecydowanie należy do drogi. Chińska precyzyjna wstęga ograniczona, a jakże, żółtymi liniami prowadziła nas przez najpiękniejsze zakątki doliny Nilu. Dzięki sprytnie przemyślanej trasie, omijającej tereny rolnicze, mieliśmy okazję zapoznać się z większością okolicznych pagórków, serwujących zapierające dech podjazdy pod wiatr. Co za tym idzie, nie dane nam było podziwiać szerokiej wstęgi najdłuższej rzeki świata. Ponad cztery setki małych przyjaciół ustawionych w równych odległościach, informowały o mijających kilometrach. W tym momencie nie sposób nie wspomnieć o najdłuższym postoju przydrożnym, który nomen omen wypadł na słupek … 666. Na rekordową uwagę zasługuje także najciekawszy artefakt pozostawiony przez budowniczych, jakim była stara betoniarka. Dzielnie się spisała blokując południowe słońce na 3 gorejące głowy.

Piotr Strzeżysz z Rafierią:

Przez pięć dni pobijałem rekordy cierpliwości, czekając na kolegów robiących przerwę na papierosa co kilkanaście kilometrów. Tyle o rekordach. Poza tym jest zajebiście.